Welbevinden

Het is op straat verkrijgbaar. Je loopt de eerste de beste winkelstraat in en je kan producten kopen die je helpen een goed gevoel op te bouwen. Eenvoudige hulpmiddelen die je wat lichtvoetiger door het leven laten lopen. Wellness is ook in het Nederlands een modewoord geworden. Tik het op het internet in Google als zoekwoord in, en je wordt overstelpt met een overvloed van verlokkelijke aanbiedingen. Niet alles is gericht op alleen lichamelijk welbehagen. In het aanbod zit ook 'spiritualiteit'. Hier en daar steekt er wel een Chinese of Indiase wijsheid achter.
De commercie kijkt nauwlettend toe. Ze kent de kunst van de verleiding. Ze weet dat spiritualiteit vandaag niet langer in de kerk wordt gezocht. Kerken zijn leeggelopen, en wie er nog heen gaat, keert niet bepaald met een goed gevoel naar huis terug. Spiritualiteit dient elders te worden gezocht. Het is bovendien een persoonlijke aangelegenheid. Men laat het zich niet dicteren. Mensen zoeken inspiratie waar ze die vinden.
Vandaag voert die zoektocht zowel naar de meest bekende als de meest onbekende tradities, plekken, gemeenschappen, personen, trainingscursussen. Een merkwaardig brede waaier. Men schaamt er zich niet voor te hopen op die manier een persoonlijk goed gevoel te versterken. Want is dat niet het verlangen van ieder mens: zich 'goed in zijn vel' te voelen?

Er is meer aan de hand dan de interesse in een oppervlakkig gevoel van welbehagen. Zo is er de oprechte zorg om dichter bij de eigen kern te komen. Het verlangen om minder verbrokkeld, meer gefocust te leven. Met aandacht voor de eigen persoonlijkheid. Vanuit het verlangen het leven tot een samenhangend geheel uit te bouwen. Te leven in harmonie. Met onszelf, maar ook met het grote geheel van ons leven.

Mensen zijn geboeid zowel door de klassieke vormen van spiritualiteit en mystiek met alle bijhorende vormen van ascese, als door de inspiratie die ze vinden in de brede waaier van meditatievormen - al dan niet van boeddhistische signatuur. Heel wat gelijkenissen springen daarbij in het oog. Zo bijvoorbeeld het plaatsmaken binnen de individuele zoektocht voor een gevoel van verantwoordelijkheid voor de medemens. Het bewogen worden tot mede-leven en mede-lijden. Aandacht opbrengen voor wat zich hier en nu aan mij als vraag of als zorg aandient. Meditatie of stilte-ervaringen vergen geduld en oefening. Ze zijn niet onmiddellijk nuttig of functioneel. Toch blijken ze op de een of andere manier en in een ruimer perspectief meer vrede en harmonie met zich te brengen. Niet verwonderlijk dat de persoonlijke zoektocht soms leidt tot gezamenlijke meditatie of concentratieoefeningen. De interesse in persoonlijk 'welbevinden' komt op die manier in een bredere context te staan.

Merkwaardig is hoe verschillende bronnen van inspiratie, verschillende al dan niet religieuze tradities convergerende lijnen laten zien. TGL -Tijdschrift voor geestelijk leven* - 2009/2 brengt dit mooi in beeld.

Een Antwerpse psychiater biedt zijn patiënten een training in mindfulness aan. Nog een nieuw modewoord. Hij zegt ervan dat het in het Nederlands aan het veroveren is. Een goede vertaling zou 'aandachtige aanwezigheid' kunnen zijn. Het is een meditatietechniek ontleend aan het boeddhisme. Ze wordt aangeprezen als een techniek die leert omgaan met stress, onrust, piekeren en "alles wat in de weg staat van een leven dat de moeite waard is". De psychiater heeft daar niets tegen, maar het ergert dat voor veel mensen de hele spirituele rijkdom van de mindfulness totaal verloren gaat. Ze wordt herleid tot een louter gebruiksinstrument zonder enige diepgang. Om die spirituele rijkdom is het hem te doen. Hij wil mensen helpen die willen leren aandacht te geven aan wat in het leven het belangrijkst is. Als ze de bron vinden van de vreugde omdat hun stress verdwijnt, vinden of hervinden ze hun eigenlijke spirituele thuis.

Een cultureel werker met veel pijlen op zijn boog leidt in een gemeente van de Vlaamse Ardennen in het hartje van een officieel erkend 'stiltegebied' een 'stiltecentrum'. Stilte is een uiterst kostbaar goed, nu des te kostbaarder omdat het jachtige leven ons met veel soorten lawaai overdondert. We moeten ze cultiveren. Maar de stilte van een buitenruimte bereik je alleen als ze resoneert in de stilte van je binnenruimte. Als ik niet open en stil ben, zegt de auteur, kan ik de weldadige stilte in mijn omgeving niet opnemen. Zijn stiltecentrum wil werken als een brug tussen beide ruimten. Het biedt een plaats aan waar de stilte die het erfgoed is van alle grote wijsheidstradities tot haar recht kan komen. Een plaats waar spirituele ontwikkeling optimaal kan gedijen. Het individuele welbevinden dat door het helende vermogen van stilte wordt bewerkt, is een noodzakelijke voorwaarde voor collectief welbevinden.

Stilte heeft ook een centrale plaats in een christelijke meditatiegroep die begeleid wordt door een diaken in opleiding. Hij beschrijft hoe hij het hindoeïstisch 'mantragebed' heeft ontdekt en leren waarderen en beoefenen. Een mantra is een spreuk of een woord, vergelijkbaar met een christelijk schietgebed, dat je in stilte in een vast ritme voortdurend herhaalt om bij je diepste zelf te komen. Essentieel in dit stiltegebed is dat je alles loslaat: beelden en gedachten en alles waaraan je gehecht bent. Je schept een leegte waarin je God kunt gewaarworden en Christus in jou bidt. Om het met Sint-Paulus te zeggen: waar in ons de Geest voor ons bidt. Vermeld mag ook worden dat er in Vlaanderen meer dan twintig zulke meditatiegroepen zijn die regelmatig bijeenkomen.

De vrouwelijke psycholoog die aan het woord komt is monastiek gevormd in de benedictijnse traditie en nu al veel jaren zenbeoefenaar. De stilte van zen trekt haar aan, zegt ze. Maar meditatie is voor haar iets anders dan een techniek die het welbevinden bevordert. Bij zenleraren komt men het woord niet dikwijls tegen. Het sleutelwoord is 'mededogen'. Meditatie heeft een veel ruimer perspectief dan 'ik' en 'mijn'. Het gaat om 'alles' en 'iedereen'. "Onze ware identiteit ligt in het onzichtbare dat ons met alles en iedereen verbindt." Je door meditatie daarvan bewust worden is de basis van een grenzeloos mededogen. In christelijke taal: van onbegrensde naastenliefde. Waar we botsen op de grenzen van onze menselijke mogelijkheden, tuimelen we om in God: niet de God buiten of boven onszelf, maar in onze diepste diepten. Paulus verwoordt het op zijn christelijke manier. "Ik leef niet meer, Christus leeft in mij."

Ignace D'hert o.p.

* Besteldienst: Mia Roosen, p/a Incontri, Kolenmarkt 61-63, tel. 02. 509 96 72

Terug